Ինչպես անցյալ շաբաթ ասեցի, պետք է գրեմ Թիֆլիսում և Ջավախքում ապրող հայերի վիճակի մասին, սակայն մի քանի խոսքով շատ դժվար է ներկայացնել այն, ինչ ես տեսա այնտեղ:
Ս.թ փետրվարի 11-ին հասա Թիֆլիս:
Նախ չմոռանանք, որ Թիֆլիսը հին քաղաք է, որտեղ երկար դարեր ապրել են հայերը, ես այնտեղ տեսա բազմաթիվ հայկական եկեղեցիներ, սակայն երբ հարցրեցի հայկական են դրանք , թե ոչ, պարզվեց, որ այդ եկեղեցիներից ընդամենը երկուսն են, որ գործում են որպես հայկական` սբ. Գևորգ և Էջմիածին, 6-ը ավերված վիճակում են, սակայն դեռևս հնարավոր է վերականգնել, իսկ մնացածը կամ ամբողջությամբ քանդված են և կամ գործում են որպես վրացական եկեղեցիներ:
Թիֆլիսի հայկական փողոցով քայլելիս հանդիպեցի ազերիների և թուրքերի պատկանող բազմաթիվ խանութների և սրճարանների: Ի՞նչ է սա նշանակում: Թիլֆլիսում հայերը ապրում են մեր թշնամիներով շրջապատված, վախի մեջ և ազատ չեն զգալ իրենց որպես հայ:
Նկարները ավելի ճշմարտացի են ցույց տալիս հայերի վիճակը Թիֆլիսում… սակայն չեմ կարող չնշել տարիներ առաջ վրացական կառավարության կողմից հայկական գերեզմանատան վրա կառուցված եկեղեցու մասին:
Այսպիսով, այն ամենը ինչ նշեցի իմ և բոլոր հայերի համար մշակույթային ցեղասպանություն է համարվում:
Իմացա, որ Թիֆլիսում մոտավորապես 100 հազար հայեր են ապրում, բայց նրանց մեծամասնությունը վախենում է բացահայտորեն ասել, որ ինքը հայ է, քանի որ շատ է ճնշումը հայերի վրա, չկա ազատություն…
Ս.թ. փետրվարի 14-ին թողեցի Թիֆլիսը և ճանապարհվեցի դեպի Ախալքալաք, սակայն Թիֆլիսի ու տեղի հայերի մասին մտահոգություններս ինձ չեն լքի, քանի դեռ Թիֆլիսում հայերը ապրում են ճնշված վիճակում:
Թիֆլիսից մինչև Ախալքալաք 5 ժամ տևողությամբ ճանապարհ կար անցնելու:
Այսօր մշակույթային ցեղասպանություն կա Վրաստանում. Թիֆլիսում չեն մնացել հայկական դպրոցներ, որպեսզի հայ երեխաները կարողանան մայրենի լեզուն սովորել: Ինքնության պահպանման խնդիր կա, դժվարությունները շատ են, պայքարը չափազանց դժվար է...
Այս անգամ շատ երկար չեմ ուզում գրել, միայն մի քանի հինական երևույթներ, որ կներկայացնեն հայերի վիճակը Վրաստանում:
Եվ եզրափակելով` ասում եմ ու համոզված եմ, որ Սփյուռքի և Հայաստանի հայերը չպետք է մոռանան Վրաստանի մեջ ապրող հայերի մասին ու այն մասին, որ վրացական պետությունը անում է ամենինչ Վրաստանը հայերից մաքրելու համար: Ուրեմն մենք դեռ մեծ գործեր ունենք անելու` Ղարաբաղի անկախության խնդիրը, Ջավախքի հայերի խնդիրը և ուրիշ կարևոր խնդիրներ, բայց միշտ պետք է հիշենք և երբեք չմոռանանք, որ Վրաստանում հայեր են ապրում, որոնք ունեն մեր օգնության կարիքը:
Այն երեք գիշերների ընթաքում, որ անցկացրեցի Թիֆլիսում և Ջավախքում այնքան բան տեսա, որ չեմ կարող բացատրել ու նկարագրել, քանի որ մինչև հիմա ինքս էլ չեմ հասկացել…
